537 – De Gasfabriek

537 –  De Gasfabriek

Je kun het je bijna niet voorstellen maar de foto die ik u vandaag laat zien is op vrijdag 10 juni 1977 ter herinnering namens de Water-en Lichtbedrijven aan iemand in Den Helder aangeboden. En je mag best met een beetje respect zeggen dat dit een zeer unieke foto is want je ziet hier nog de Helderse gasfabriek zo te zien nog in vol bedrijf en de foto is uit de lucht gemaakt daardoor is het mogelijk om het terrein van de gasfabriek tot in de kleinste details te bekijken.

Het is bijna niet meer voor te stellen dat er een tijd is geweest dat heel veel huishoudens kookte op gas van de Helderse gasfabriek, maar diezelfde fabriek zorgde er ook nog voor dat onze straatverlichting ’s avonds brandde. En nu veertig jaar later is er nog maar weinig over wat herinnert aan dit voormalige industriële complex! Alleen het voor Helderse begrippen grote woonhuis gelegen aan de Spoorgracht in 1908 ontworpen door gemeente-architect Roelof Kastelijn, als woning voor de directeur, herinnert nog aan de tijd dat Den Helder zijn eigen gasfabriek had.

In 1980 is men begonnen met de sloop van het gasfabriek terrein en nadat het grondoppervlak gereinigd was herrees er een nieuw woningbouw complex. En nu nog even terug naar de zwart/wit foto van deze week het is toch een geweldige mooie afbeelding, de gasfabriek ingeklemd te zien tussen de Fabrieksgracht, de Spoorgracht, de Jonkerstraat en de Jan in ’t Veltstraat. Maar ook de achterliggende Visbuurt met die gezellige Jonkerstraat geeft deze foto nog een echte ouderwetse aanblik en dan kan ik in gedachten zo weer de geur ruiken van de specialiteiten van bakkerij van Hees op de hoek Jonkerstraat hoek Oranjestraat en dan heb ik het nog niet eens gehad over de kruidenierswinkel van Buter.

7 Comments on “537 – De Gasfabriek

  1. Vanuit onze huiskamer zag ik in mijn jonge jaren altijd, door de Janzendwarsstraat heen, altijd een grote portaalkraan bezig. Daar hoorde ook een kenmerkend geluid bij, vooral bij weinig wind in een wijde omtrek hoorbaar: het geluid van ladingen kolen of cokes die in metalen bakken of althans in iets van metaal werden gestort.
    De kolen werden met schuiten aangevoerd. Er was op de Spoorgracht een inrichting boven de straat om die kolen binnen te halen.
    Die dingen ontbreken op de foto. Waarschijnlijke verklaring is dat de gasfabriek toen al geen fabriek van gas meer was, omdat op aardgas was overgeschakeld. Misschien dat de gashouders toen nog voor opslag werden gebruikt.
    Uit de tijd dat de Gasfabriek nog echt gasfabriek was herinner ik me dat er in de buurt een lichte gaslucht ruikbaar was.

  2. Nog een herinnering, moet van voor de oorlog zijn. Een van die drie grote deuren die je helemaal onderaan ziet stond open en daarbinnen was een machine te zien waar bovenop een ding stond te draaien dat indruk op mij maakte. Ik leerde later dat het een centrifugaalregulateur was.
    Wat voor machine dat geweest kan zijn en waarvoor die diende weet ik niet. Zoals ik me het herinner leek het op een generator.

    • P.S. Een goede kennis mailde me om uit te leggen wat een centrifugaalregulateur is. Een regeltechnicus in ruste uitleggen wat een centrifugaalregulateur is, dat is als de pastoor het Ave Maria willen leren.
      Een centrifugaalregulateur, vaak gebruikt als voorbeeld bij een inleidend praatje over regeltechniek, stabiliseert het toerental van een draaiende machine, meestal een stoommachine. Meedraaiende metalen bollen, net als de zitjes van de zweefmolen, gaan omhoog als het toerental toeneemt en omlaag als het afneemt. Via een stangenmechanisme wordt in het ene geval de stoomtoevoer geknepen en in het andere geval verder geopend.
      De theorie van zulke regelsystemen is niet zo simpel als het lijkt, gelukkig maar, want ik had daar mijn baantjes aan te danken. Het systeem, als het niet goed ontworpen is, kan instabiel worden, kan gaan “hunten”, wat betekent dat het toerental voortdurend rond de gewenste waarde op-en-neer blijft gaan.
      Maar wat ik mij afvroeg, was die draaiende machine die ik als kind daar zag een stoommachine met generator, heeft daar ooit een kleine elektrische centrale gezeten?

      • Hans, prachtig om te lezen wat je allemaal schrijft. Het doet bovenstaand plaatje “leven”.

  3. Ik meen mij ook te herinneren, dat er in de loodsen onderaan de foto , iets heeft gezeten van vleeskeuring en gemeente reiniging.

  4. In de Jonkerstraat zat de Gem. Reiniging voordat het verhuisde naar de Nijverheidsweg,